BẢN SẮC VIỆT NAM QUA LỄ HỘI XUỐNG ĐỒNG CỦA NGƯỜI GIÁY.

Du khách nước ngoài thích thú thử cưỡi trâu trong lễ hội Roóng Poọc Tả Van

Du khách nước ngoài thích thú thử cưỡi trâu trong lễ hội Roóng Poọc Tả Van

Thực hiện xong các nghi thức thắp nhang sạch tinh khiết trong phần lễ là những trò chơi mang tính nghi lễ: ném còn, kéo co. Cũng như phía vòng âm dương, trong cuộc ném còn những người cao tuổi đứng một bên nam và một bên nữ, dùng 6 quả còn có tua xanh đỏ, ném tượng trưng 3 lần khai cuộc. Sau đó là cuộc chơi của mọi người. Nếu quả còn ném thủng phông giấy là báo hiệu năm đó được mùa. Từ đó, các nam thanh nữ tú chưa có gia đình thi nhau ném còn để mong muốn mình là người chiến thắng. Người ném thủng phong giấy sẽ được thắp hương quế tinh khiết trước thần làng, cũng như sẽ nhận được bạc thưởng, đặc biệt là được lọt vào mắt xanh của người mà mình đang muốn trao duyên.

Tương tự là nghi lễ kéo co, khi những người già được mời để kéo lấy may, với nam nắm phần gốc cây mây dài đứng ở phía đông tượng trưng cho dương – mặt trời phải luôn thắng. Nữ nắm phần ngọn cây mây đứng phía tây tượng trưng cho âm – mặt trăng phải giả vờ thua. Như vậy năm đó mới được mùa. Người già sẽ kéo tượng trưng ba lượt, sau đó thanh niên nam nữ trong các bản làng thi kéo. Kéo phải để không đứt dây, năm nào kéo đứt dây năm đó sẽ không yên ổn. Sau một hồi kéo, bên thắng cuộc sẽ kéo thẳng dây mây đó về nhà chủ làng. Kéo mây xong, thầy cúng thắp ba nén hương trầm tinh khiết và mang ba tờ giấy vàng đến gốc cột khấn, cắm hương xuống rồi chặt hạ cột để báo hiệu tất cả các nghi lễ và trò chơi nghi lễ kết thúc và phần hội bắt đầu.

le-hoi-roong-pooc-dan-toc-giay5

Sau hai trò chơi nghi lễ dành cho người Giáy, là những trò chơi dân gian cho tất cả các dân tộc đang chung sống với nhau trong các bản làng. Trong những năm gần đây ngoài các đồng bào dân tộc còn có khách du lịch thập phương đến tham gia lễ hội với hàng nghìn người. Từ đó, một không khí ngày hội vô cùng nhộn nhịp với các trò bịt mắt bắt dê, đi cà kheo qua suối, đẩy gậy, đi cầu thăng bằng… Và các hội thi như thi đẽo cán cuốc đẹp, thi đánh đu, thi bắn nỏ, thi cày ruộng…

Trong khi các trò chơi diễn ra vui nhộn dưới ánh nắng chiều Tây Bắc nhàn nhạt, nhiều đôi nam nữ lặng lẽ rời khỏi cuộc chơi, kéo nhau ra những góc riêng để tâm tình qua đàn môi, tiếng khèn, điệu múa, lời hát… Cuộc vui đến hồi kết thúc, già làng làm lễ tạ thần linh và hạ cột gòn. Hai thanh niên khoẻ mạnh cùng hai con trâu mộng, cày 5 đường “xuống đồng” tượng trưng một mùa vụ mới bắt đầu.

Lác đác trên các sườn đồi, bờ suối đã thấy thấp thoáng dáng người ra về cho kịp trước khi trời chưa. Hội tan, mọi người túa đi khắp các nẻo để về nhà, nhưng vẫn còn rất nhiều người nán lại chưa về trong vẻ tiếc nuối.

xuong-dong-3_f166b

CÙNG NHANG SẠCH THIÊN HƯƠNG DU LỊCH TÂY BẮC – Ý NGHĨA LỄ HỘI ROÓNG POỌC CỦA NGƯỜI GIÁY Ở SAPA

Bịt mắt bắt dê (2)

SÔI ĐỘNG TRÒ CHƠI BỊT MẮT BẮT DÊ

Để đánh giá được tầm quan trọng trong văn hóa cộng đồng, của tất cả lễ hội trên toàn đất nước Việt Nam hiện nay, người ta phải xét đến hai yếu tố chính: Ý nghĩa tính chất lễ thông qua mâm cỗ cúng lễ, và ý nghĩa truyền thống hội thông qua các trò chơi truyền thống được tổ chức trong lễ hội. Từ đó, nếu mâm cỗ lễ cúng được đầu tư một cách công phu, kỹ lưỡng thì lễ hội đó thiên về phần lễ, với ước mong kết nối tâm linh thông qua những làn nhang sạch tinh khiết nhiều hơn. Ngược lại, nếu phần trò chơi được chú trọng hơn, thì lễ hội đó thiên về văn hóa dân gian nhiều hơn tín ngưỡng tâm linh.

 

Kéo co

PHỤ NỮ NGƯỜI GIÁY THAM GIA THI KÉO CO TRONG LỄ HỘI

Tuy nhiên, nếu lấy lý thuyết khách quan đó, áp dụng cho các lễ hội của các đồng bào dân tộc trong 54 cộng đồng dân tộc Việt Nam hiện nay, thì rất sẽ sai lạc và ngộ nhận. Nhất là những lễ hội độc đáo của các dân tộc miền núi phía Bắc, thì càng không thể áp dụng khiên cưỡng theo một khuôn phép nào được. Trong đó có lễ hội xuống đồng đậm đà văn minh nông nghiệp của người Giáy ở xã Tả Van, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai.

Đi cà kheo băng qua suối

ĐI CÀ KHEO QUA SUỐT TRONG LỄ HỘI XUỐNG ĐỒNG

Theo ông Sần Cháng, người được tất cả dân bản trong cộng đồng người Giáy ở huyện Sa Pa tín nhiệm, cử làm chủ lễ hội xuống đồng xã Tả Van nhiều năm liền: Lễ hội xuống đồng của người Giáy là một lễ hội mang ý nghĩa quan trọng bậc nhất về tín ngưỡng thắp hương thờ cúng tâm linh, thể hiện tư tưởng và cái nhìn trực quan văn minh về vũ trụ quan của người Giáy, đồng thời là lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa dân gian nhất trong tất cả các lễ hội của cộng đồng người Giáy.  Bởi phân tích theo ngôn ngữ Giáy, “roóng” là từ chỉ có một nghĩa hoàn toàn là “xuống”, nhưng “poọc”lại là từ đa nghĩa, nó vừa mang nghĩa là “hội”, vừa mang nghĩa là “nơi đông người” chứ lại không có nghĩa là “đồng” như người ta vẫn nhầm tưởng. Cho nên, nếu hiểu sát nghĩa theo nền văn minh của người Giáy thì hai từ “roóng poọc” ở đây muốn nói là “một hội” được tổ chức ở một cánh đồng bằng phẳng.  

 

Đi qua cầu tre

ĐI CẦU TRE TRONG LỄ HỘI XUỐNG ĐỒNG

Thế nhưng, nếu như hiểu lễ hội Roóng Poọc theo kiểu đó, thì lại hiểu sai hoàn toàn ý nghĩa cơ bản, và là ý nghĩa quan trọng nhất của lễ hội xuống đồng. Vì ngay ý nghĩa từ xa xưa của lễ hội cách đây mấy ngàn năm, lễ hội ra đời với mục đích giúp cho người Giáy gửi gắm tất cả những lời ước vọng chân tình của mình, đến tất cả các chư vị thần linh Trời – Tiên – Thần các cõi, thông qua những làn khói nhang sạch tinh khiết được thắp lên từ thầy cúng.




Mâm cúng

 

MÂM CÚNG TRONG LỄ HỘI XUỐNG ĐỒNG

093 893 0873

NHANG SẠCH THIÊN HƯƠNG MỜI QUÝ VỊ ĐÓN ĐỌC CÁC BÀI VIẾT VỀ LỄ HỘI ĐẶC SẮC CỦA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM

GIAO HÀNG TOÀN CẦU

NÉT VĂN MINH NGƯỜI GIÁY Ở SA PA NHÌN TỪ LỄ HỘI XUỐNG ĐỒNG.

lễ hội xuống đồng
Cùng mang trong mình dòng máu Việt Nam giỏi giang trí tuệ, từ ngàn xưa người Giáy đã có những tư tưởng và quan niệm rạch ròi về mối liên hệ giữa nhân sinh quan và vũ trụ quan một cách rất khoa học tâm linh. Theo người Giáy thì: “Trời là cao nhất, trời sinh ra tất cả chuyện lành, dữ, xấu, tốt trên trời và trần gian; ‘Tiên’ cũng ở trên trời, nhưng ‘tiên’ chủ yếu làm ra điều tốt, điều lành ở trời và ở trần gian; ‘Thần’ là ở trần gian, người trực tiếp làm ra những việc lành dữ, tốt, xấu ở trần gian để ủng hộ hoặc trừng trị loài người. Do đó, những nén nhang sạch tinh khiết được người Giáy thắp lên trong lễ hội Róong Pọoc mang rất nhiều tầng ý nghĩa sâu sa và thiêng liêng. Nó vừa là để cúng giải trình với Trời – Tiên – Thần nhằm mong muốn bắt đầu một năm lao động thuận lơi của người Giáy theo ý nghĩa lễ; vừa là ngày vui chơi cuối cùng trong những ngày tháng đầu mùa xuân theo ý nghĩa hội; tất cả nhằm mục đích cầu trời khấn đất, thần thánh phù hộ cho sản xuất, cho cuộc sống của người dân bình yên.

lễ hội xuống đồng của người Giáy

Cũng như các lễ hội khác trên khắp đất nước Việt Nam, mở đầu lễ hội Roóng Poọc là phần nghi lễ thắp nhang sạch tinh khiết cúng Trời – Tiên – Thần của Thầy cúng để cầu cho tất cả buôn làng được yên ấm, người yên, vật thịnh, cây cối tốt tươi. Thầy cúng mặc bộ đồ nhung bóng được thiết kế đặc biệt với gam màu xanh đen truyền thống của người Giáy, hai tay kính cẩn dâng lễ vật cho Trời – Tiên – Thần, đặc biệt là Thần Lúa để cầu mong thần linh chăm sóc, bảo vệ mùa màng, vụ mùa bội thu. Dâng lễ vật xong, với nét mặt nghiêm nghị đầy linh thiêng, thầy cúng cầm những nén nhang sạch tinh khiết đang rực cháy để thực hiện nghi lễ tâm linh với Trời – Tiên – Thần. Sau khi thành khẩn khấn vái, những nén nhang sạch tinh khiết được thắp lên cũng là lúc nghi thức cúng lễ cho ngày hội Roóng Poọc chính thức bắt đầu.

lễ xuống đồng

Thầy cúng trong lễ hội xuống đồng của người Giáy phải là một người vô cùng uy tín, có vai vế và kiến thức dân tộc cực kì uyên bác trong cộng đồng. Đây là một người cấp trưởng của một bản làng trong xã, và được tất cả người dân và trưởng bản trong tất cả các bản cực kỳ tín nhiệm, để bầu chọn ra trong những trưởng bản của toàn bộ cộng đồng. Trước đó, thầy cúng phải là người có nhiều đóng góp cho cộng đồng trong việc góp phần xây dựng đời sống văn hóa, đưa bản làng đi lên, cũng như xây dựng được uy tín của cộng đồng người Giáy với các cộng đồng khác trong xã Tả Van nói chung.

NHANG SẠCH THIÊN HƯƠNG MỜI QUÝ KHÁCH TÌM HIỂU NGHI LỄ TRONG HỘI XUỐNG ĐỒNG CỦA NGƯỜI GIÁY.

Chuẩn bị lễ hội xuống đồng (1)
Chuẩn bị lễ hội xuống đồng

Chuẩn bị lễ hội xuống đồng (3)

Xuôi theo nền văn minh lúa nước của người Giáy ở Lào Cai, trong một năm 12 tháng dựa theo lịch vạn niên của toàn dân tộc Đại Việt, chỉ trừ tháng 11 là không có ngày lễ tết, còn lại tháng nào cũng có ngày ăn tết. Trong đó, tháng giêng, tháng hai, tháng ba, tháng sáu, tháng bảy chỉ là những ngày hội vui chơi, còn những tháng khác cũng chỉ đơn thuần là những ngày Tết nhẹ giao mùa của cây lúa. Chỉ có duy nhất, ngày hội “roóng poọc” vừa là ngày lễ để thắp nhang sạch tinh khiết cúng các vị thần linh, vừa là ngày hội để vui chơi thỏa thích tất cả các trò chơi dân gian.  
Theo văn hóa dân gian người Giáy, lễ hội roóng poọc được tổ chức vào ngày Thìn tháng Tết, còn tổ chức vào ngày thìn đầu tháng hay cuối tháng là tuỳ thuộc vào yếu tố kinh tế, xã hội cũng như điều kiện thời tiết. Thông thường người Giáy chọn tổ chức vào trung tuần của tháng sau rằm tháng giêng hay cuối tháng, bởi vì một trong những ý nghĩa của lễ hội là kết thúc những ngày chơi Tết.  

Chuẩn bị lễ hội xuống đồng (2)

Người Giáy chuẩn bị lễ hội xuống đồng

Từ sáng sớm tinh mơ của ngày hội Roóng Poọc, người Giáy đã chuẩn bị bàn thờ để thắp nhang sạch tinh khiết cúng Trời – Tiên – Thần. Đằng sau bàn cúng đặt một ghế băng, trên đó đặt một chiếc chăn chiên gấp gọn. Hai đầu ghế đặt một gánh cỏ non độ một chét tay nhỏ, đầu kia đặt một gánh củi nhỏ, cũng độ một chét tay. Sau khi đặt xong bàn cúng, thầy cúng người Giáy thắp hương trên bàn cúng để làm lễ chôn cột treo vòng nhật nguyệt và cột còn. Hai cột được chôn chặt theo hướng của vòng mặt trời quay về đông. Đợi cho thanh niên bản làng chôn xong 2 cột, thầy cúng lại tiếp tục thắp hương rì rầm khấn xin âm dương:  

Vần lý đi – Ngày này tốt

Pi ný lỳ – Tháng này lành

Đắp pi cẩu – Tắt năm cũ

Háu pi mỏ – Vào năm mới

Tò pớng Sró – Cả làng vui

Sính Srảy pớng – Mời thầy đến

Táu nằng – Ngự trị

Sằm văn Sró – Cùng ngày vui

Hún lai – Mọi người  

Chuẩn bị lễ hội xuống đồng (6)

Chuẩn bị chôn cột treo vòng nhật nguyệt và cột còn

Để thực hiện nghi thức khấn xin âm dương, thầy cúng dùng một đoạn cành đào dài độ ngón tay trỏ, đã được cắt tỉa hai đầu và chẻ đôi. Khi vừa khấn xong thầy cúng sẽ tung lên rồi đợi kết quả. Nếu cho ra một mảnh sấp một mảnh ngửa, có nghĩa rằng thần linh đã đến để chứng nhận những lời cầu xin, ước nguyện của người dân trong lễ hội, thông qua những nén nhang sạch tinh khiết dẫn lối. Nếu không được kết quả một mảnh sấp một mảnh ngửa, thầy cúng sẽ tiếp tục thắp nhang sạch tinh khiết để khấn xin cho đến khi thần linh đến chứng nhận buổi lễ mới thôi.

Chuẩn bị lễ hội xuống đồng (4)

 

Chuẩn bị lễ hội xuống đồng (5)

Vòng nhật nguyệt trong lễ hội xuống đồng

Nhang sạch Thiên Hương mời quý khách đón đọc những bài viết về lễ hội đặc sắc ở các dân tộc thiểu số Việt Nam, góp phần quảng bá du lịch vùng tây bắc của đất nước

093 893 0873